Chorwacja przeszła niezwykle dynamiczną i wymagającą drogę gospodarczą w ciągu ostatnich 30 lat. Od uzyskania niepodległości w 1991 roku kraj ten musiał zmierzyć się z wojną domową, trudną transformacją systemową i kilkoma globalnymi kryzysami. Mimo to, Chorwacji udało się osiągnąć stabilność makroekonomiczną, dołączyć do Unii Europejskiej i ostatecznie – w 2023 roku – przyjąć euro.
Jak kształtowało się PKB tego środkowoeuropejskiego kraju od początku lat 90.? Jakie wydarzenia miały największy wpływ na wzrost gospodarczy i jego ograniczenia?
Lata 90. – wojna, odbudowa i trudne początki transformacji
Chorwacja ogłosiła niepodległość w 1991 roku, co doprowadziło do kilkuletniej wojny, która miała ogromny wpływ na gospodarkę.
W latach 1991–1995:
- infrastruktura została częściowo zniszczona,
- wymiana handlowa drastycznie spadła,
- gospodarka skurczyła się o ponad 35%,
- inflacja przekraczała 1000% rocznie w pierwszej połowie dekady.
Po zakończeniu działań zbrojnych w 1995 roku rozpoczął się etap odbudowy i powolnej stabilizacji. PKB rosło w latach 1996–1999 średnio o 3–4% rocznie, a reformy rynkowe (prywatyzacja, liberalizacja handlu) były stopniowo wdrażane.
Lata 2000–2008 – faza przyspieszenia i konwergencji z UE
Nowe tysiąclecie przyniosło Chorwacji wyraźne przyspieszenie wzrostu gospodarczego. Między 2001 a 2008 rokiem PKB rosło średnio o 4–5% rocznie. Główne czynniki wzrostu to:
- rozwój sektora turystycznego,
- wzrost inwestycji infrastrukturalnych,
- rosnąca konsumpcja prywatna,
- zacieśniająca się współpraca handlowa z UE.
W 2003 roku Chorwacja oficjalnie złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej, co dało impuls dla reform administracyjnych i prawnych. W tym okresie znacznie zmniejszyło się bezrobocie, poprawiła się ściągalność podatków i wzrosła liczba inwestycji zagranicznych.
Kryzys 2008–2014 – długi okres recesji
Globalny kryzys finansowy bardzo mocno uderzył w Chorwację. PKB spadło w 2009 roku o 7,4%, a kraj – w przeciwieństwie do wielu sąsiadów – pozostawał w recesji niemal nieprzerwanie do 2014 roku. Główne przyczyny to:
- zależność od turystyki i inwestycji zagranicznych,
- zadłużenie sektora prywatnego i publicznego,
- ograniczone możliwości polityki fiskalnej.
W latach 2010–2014 wzrost był minimalny lub ujemny, a łącznie gospodarka straciła około 12% realnego PKB w stosunku do 2008 roku.
Lata 2015–2019 – odbudowa i wejście do UE
Dopiero w 2015 roku Chorwacja weszła na ścieżkę trwałego wzrostu. Przystąpienie do UE w 2013 roku zaczęło przynosić korzyści:
- wzrost eksportu do krajów unijnych,
- dostęp do funduszy strukturalnych,
- wzrost zaufania inwestorów zagranicznych.
PKB rosło w tym okresie średnio o 2,5–3,5% rocznie. Sektor turystyczny odgrywał kluczową rolę – przed pandemią odpowiadał za ponad 20% PKB, a Chorwacja stała się jednym z najczęściej odwiedzanych krajów Europy.
Pandemia COVID-19 i odbicie
W 2020 roku, w wyniku pandemii, PKB Chorwacji spadło aż o 8,6% – był to jeden z największych spadków w UE. Główne powody to:
- załamanie sektora turystycznego,
- ograniczenia w usługach i handlu,
- spadek inwestycji prywatnych i publicznych.
Jednak już w 2021 roku PKB wzrosło o imponujące 13,1%, a w 2022 o kolejne 6,2%, co umożliwiło powrót do poziomów sprzed pandemii.
Przyjęcie euro i dalszy rozwój
W 2023 roku Chorwacja przyjęła euro jako oficjalną walutę i dołączyła do strefy Schengen. Integracja ta była symbolicznym i praktycznym potwierdzeniem stabilności makroekonomicznej i politycznej kraju. Dzięki niej Chorwacja zyskała:
- niższe koszty wymiany walutowej,
- większe zaufanie inwestorów,
- lepszą ochronę przed szokami zewnętrznymi.
Kluczowe liczby
- W 1990 roku (szacunki) PKB Chorwacji wynosiło ok. 22 mld USD.
- W 2000 roku – 24 mld USD,
- W 2010 roku – 62 mld USD,
- W 2019 roku – 60 mld USD,
- W 2022 roku – 71 mld USD, a PKB per capita przekroczyło 19 000 USD.
Czynniki wzrostu i ograniczeń
Silne strony gospodarki:
- rozwinięty sektor turystyczny,
- integracja z Unią Europejską,
- stabilna polityka fiskalna,
- inwestycje współfinansowane ze środków unijnych.
Wyzwania rozwojowe:
- odpływ wykwalifikowanej siły roboczej,
- wysoka sezonowość gospodarki,
- niska innowacyjność sektora MŚP,
- zależność od jednego sektora (turystyka).
Perspektywy na przyszłość
Chorwacja ma potencjał dalszego wzrostu, o ile skupi się na:
- dywersyfikacji struktury gospodarczej,
- inwestycjach w edukację i innowacje,
- zwiększeniu udziału przemysłu przetwórczego,
- rozwoju regionów mniej uprzywilejowanych.
Członkostwo w strefie euro i UE daje stabilną podstawę do przyciągania inwestycji i prowadzenia przewidywalnej polityki gospodarczej.
Źródła:
- „Croatia’s Economic Transformation”, 2020, Ivana Perković
- „Post-Transition Growth in the Balkans”, 2019, Michał Kaleta
- „World Economic Outlook – Croatia”, 2022, IMF Publications
Docent Waldemar Śmietana
Doktor habilitowany WSH w Warszawie. Od lat pracujący jako diler walutowy.